شاید پزشک برای زانو یا مچ پایتان ارتز نوشته و نمی‌دانید از کجا باید ساخته شود. شاید هم خودتان یا یکی از نزدیکان‌تان با موضوع پروتز روبه‌رو است و سوال‌های زیادی دارید. این صفحه می‌گوید ارتز و پروتز چیست، چه زمانی کمک می‌کند، شواهد علمی چه می‌گوید و مسیر کار در کلینیک محبی ملارد چگونه است.
ارتز و پروتز چیست؟
ارتز وسیله‌ای است که روی عضو موجود قرار می‌گیرد تا از آن حمایت کند، فشار را تنظیم کند یا حرکت را اصلاح کند. پروتز عضو مصنوعی است که جای عضو از دست‌رفته را می‌گیرد، مثل پای مصنوعی.
| ارتز | پروتز | |
|---|---|---|
| کار | حمایت یا اصلاح عضو موجود | جایگزینی عضو |
| نمونه | کفی طبی، بریس زانو، ارتز مچ‌وپا | پای مصنوعی |
| معمولاً برای | درد، ضعف، ناهنجاری، آسیب | قطع عضو |
چه وسایلی طراحی می‌شود؟
| نوع | کاربرد معمول |
|---|---|
| کفی طبی | درد پاشنه و کف پا، تغییر شکل پا |
| بریس زانو | آرتروز و بی‌ثباتی زانو (با نظر پزشک) |
| ارتز مچ‌وپا (AFO) | افتادگی مچ پا، مثلاً بعد از سکته |
| پروتز اندام | جایگزینی عضو بعد از قطع |
ارتز چه زمانی کمک می‌کند؟
کفی طبی و درد پاشنه
کفی سفارشی درد پا را نسبت به کفی ساختگی کمی کاهش می‌دهد، ولی شواهدی نیست که از کفی آماده مؤثرتر باشد. در درد پاشنه هم مرور سیستماتیک تفاوتی بین کفی سفارشی و آماده در هیچ زمانی نشان نداد. پس «اختصاصی» همیشه به معنی «بهتر» نیست؛ ارزیابی مهم‌تر است. (aafp/bmj)
ارتز مچ‌وپا بعد از سکته
یک مرور سیستماتیک کارآزمایی‌ها شواهد با کیفیت متوسط یافت که ارتز مچ‌وپا و تحریک الکتریکی عملکردی هر دو سرعت راه رفتن را بعد از سکته افزایش می‌دهند، ولی اثر روی تعادل نامشخص است. مرور دیگری کیفیت شواهد را پایین یا بسیار پایین ارزیابی کرد و شواهد قطعی برای سود ارتز در سرعت راه رفتن نیافت. نتیجه: ممکن است کمک کند، ولی تصمیم باید فردی باشد. (csp/pedro)
بریس زانو در آرتروز
راهنمای ۲۰۱۹ انجمن روماتولوژی آمریکا استفاده از بریس را برای آرتروز زانو به‌شدت توصیه کرده است. اما راهنماهای مختلف در این مورد هم‌نظر نیستند. پس بدون معاینه و نظر پزشک بریس نخرید. (mcmaster/sportsmedreview)
پای دیابتی
طبق راهنمای IWGDF، در دیابت با تغییر شکلی که فشار را به‌طور قابل‌توجه بالا می‌برد، کفش یا کفی سفارشی را می‌توان در نظر گرفت. این گروه باید حتماً با پزشک پیگیری شوند. (iwgdfguidelines)
پروتز؛ کار تیمی است
ساخت پروتز فقط ساخت یک وسیله نیست. راهنمای VA/DoD (نسخه ۲۰۱۷) آموزش بیمار در تمام مراحل، ارزیابی سلامت روان، حمایت همتا و مشارکت فرد در تصمیم‌گیری را پیشنهاد می‌کند. یعنی انتخاب پروتز باید با هماهنگی پزشک، توانبخشی و متخصص ارتوپدی فنی و با نظر خود شما انجام شود.
در صورتی که کلینیک خدمات پروتز را در قالب همکاری با تیم درمانی ارائه می‌کند، همین‌جا ذکر کنید. اگر نه، این بخش را کوتاه و صرفاً توضیحی نگه دارید.
مراحل کار در کلینیک محبی
- ارزیابی اولیه: بررسی وضعیت و نیازهای شما، با فوت اسکن و معاینه تخصصی (جزئیات در صفحه ارزیابی با فوت اسکن سه‌بعدی)
- طراحی راهکار مناسب: انتخاب و طراحی ارتز یا پروتز متناسب با شرایط و سبک زندگی
- تنظیم و پیگیری: آموزش استفاده، تنظیمات نهایی و پیگیری روند بهبود
مطمئن نیستید کدام وسیله مناسب شماست؟ شرایط‌تان را با کلینیک محبی در میان بگذارید. اگر وسیله لازم نباشد، همین را صریح می‌گوییم.
چه کسانی ممکن است نیاز داشته باشند؟
- افرادی که پزشک ارتز یا بریس برایشان نوشته
- کسانی با درد مزمن پا یا زانو که علت مکانیکی دارد
- بیماران بعد از سکته یا آسیب عصبی با مشکل راه رفتن
- افراد دیابتی با تغییر شکل پا (با نظر پزشک)
- افراد نیازمند پروتز
چه کسانی لزوماً کاندیدا نیستند؟
- کسی که علامتی ندارد و فقط «برای اطمینان» می‌خواهد.
- کودکان بدون درد با صافی کف پا، چون اغلب به درمان نیاز ندارند. (cochrane)
هزینه و زمان به چه چیزی بستگی دارد؟
نوع وسیله، جنس، پیچیدگی طراحی، تعداد جلسات تنظیم و نیاز به ارزیابی‌های تکمیلی روی هزینه و زمان اثر می‌گذارند. برای برآورد دقیق بعد از ارزیابی با کلینیک تماس بگیرید.
مراقبت و پیگیری بعد از تحویل
- طبق آموزش متخصص و به‌تدریج استفاده کنید.
- هر درد، قرمزی یا زخم را بدون تأخیر گزارش دهید.
- اگر وزن، شرایط یا فعالیت‌تان تغییر کرد، برای بازبینی مراجعه کنید.
اشتباهات رایج
- خرید وسیله بدون ارزیابی
- ادامه استفاده با وجود درد یا زخم
- انتظار درمان کامل از وسیله، بدون ورزش و اصلاح عادت‌ها
- فرض اینکه «اختصاصی» همیشه بهتر است
چه زمانی حتماً به پزشک مراجعه کنید؟
- زخم، تاول، قرمزی یا تورم (به‌ویژه در دیابت)
- بی‌حسی یا تغییر رنگ پا
- درد شدید یا ناگهانی
- افزایش درد با وجود استفاده از وسیله
- ناراحتی پوست یا فشار شدید روی عضو